Hoe goede mensen kwaadaardig worden (het Lucifer effect)

Waren het, zoals de Amerikaanse autoriteiten stelden, slechts enkele ‘rotte appels’ die in de Abu Ghraib gevangenis in Irak gevangenen mishandelden en vernederden? Philip Zimbardo, de leider van het be­ruch­­te Stanford Prison Experiment (SPE, 1971) stelt: Bad apples? Nee, bad barrel.  Het vat was rot. En hij voegt daaraan toe: ‘My contention is that this …

Morele onverschrokkenheid in een gewelddadige wereld

De Nederlandse filosoof Hans Achterhuis (1942) is geschrokken van de analytische en afstandelijke manier waarop hij in de jaren zeventig over geweld schreef:  ‘vooral door de bril van Sartre,’ over geweld als een middel dat goed of slecht wordt gebruikt. Zo was de tijdgeest. Langzaam heeft Achterhuis ontdekt dat verzet tegen onrecht en onderdrukking beter …

‘Fascisme maakt een kans waar de democratie vastloopt’

Kan fascisme ook nu nog voorkomen? Wat is het eigenlijk? De Amerikaanse politiek wetenschapper en historicus Robert Paxton (1932) beschrijft het als een proces in vijf fasen, altijd in beweging en ontwikkeling, met een cruciale rol voor omgeving en handlangers. Fascis­me is altijd militaristisch maar omgekeerd is dat niet altijd zo. Een autoritair regiem is …

‘De geallieerden waren met hun bombardementen op Duitse steden niet beter dan hun tegenstanders.’

Waren de geallieerde bombardementen op steden in Duitsland en Japan moreel gerecht­vaar­digd? Hoe ver mag een land gaan om zijn aartsvijand te verslaan? vraagt de Britse filosoof Grayling (1949). Het volkenrecht is in de verklaringen van St. Petersburg van 1868 en die van Den Haag van 1899 en 1907 helder: het is noodzakelijk ‘to conciliate …

‘Arendts ‘banaliteit van het kwaad’ klopt op zijn best bij kleine helpers, verder zeker niet.’

Dat duizenden, soms honderdduizenden daders, vrijwel altijd mannen, massaal geweld plegen tegen ongewapende burgers, met in de 20ste eeuw zeker honderd miljoen slachtoffers, wordt al vijftig jaar geweten aan de situatie waarin de daders zich bevinden. Essayist en socioloog Abram de Swaan (1942) pleit echter voor een analyse in termen van situatie zowel als dispositie. …

‘Niets zo gevaarlijk als de mens die zich tot god verheft.’

Drie wereldwijde bestsellers heeft de Israëlische Big History historicus Yuval Noah Harari (1976) inmiddels op zijn naam staan. Dit was het eerste: over Homo sapiens (wijs vindt Harari hem niet) die zich uniek en hoog boven andere dieren verhe­ven voelt. ‘Having so recently been one of the underdogs of the savannah, we are full of …